กาดหล่ายต้า มพ. กับพลังชุมชน

     มีพื้นที่หนึ่งที่นักวิจัยมหาวิทยาลัยพะเยาเคยลงพื้นที่ทำแผนที่วัฒนธรรมในย่านตำบลแม่ต๋ำ อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา และสิ่งที่พบในชุมชนวัดภูมินทร์ทำให้ทีมนักวิจัยต้องหยุดสังเกต เพราะที่นี่มีทุนทางวัฒนธรรมที่โดดเด่น โดยเฉพาะอาหารและขนมพื้นถิ่นที่บ่งบอกตัวตนของคนพะเยาได้อย่างชัดเจน และชุมชนเองก็เริ่มฟื้นฟู พัฒนา ต่อยอดอาหารพื้นถิ่นหลากหลายชนิดขึ้นมาแล้ว แต่ยังขาดแรงขับเคลื่อนที่จะทำให้มันเป็นที่รู้จัก และสร้างประโยชน์ได้จริงในวงกว้าง

     ในปี 2560 มหาวิทยาลัยพะเยาจึงจับมือกับมหาวิทยาลัยศิลปากร ร่วมกันเปิดโครงการ “วิจัยฟื้นย่านด้วยทุนทางวัฒนธรรมชุมชนบนฐานเศรษฐกิจวัฒนธรรมเชิงสร้างสรรค์” โดยหยิบเอาอาหารพื้นถิ่นและเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ของชุมชน มาจัดเป็นเทศกาลอาหารท้องถิ่น ผสมกับการจัดกิจกรรมทางวัฒนธรรมที่ต่อเนื่อง จากจุดนั้นเอง “กาดหล่ายต้า” ก็เริ่มมีชื่อในฐานะ “ย่านเศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์ของพะเยา” ที่ไม่ใช่แค่ตลาดเก่า ๆ แต่กลายเป็นพื้นที่ที่มีชีวิต มีเรื่องเล่า และมีคุณค่าสำหรับชุมชน

     หลังจากนั้น มหาวิทยาลัยพะเยาก็ไม่ได้หยุดเพียงแค่นั้น แต่เริ่มมีโครงการต่อยอดต่าง ๆ ลงไปในพื้นที่ เพื่อพัฒนาและต่อยอดให้เกิดการเปลี่ยนแปลงแต่ยังคงรักษาคุณค่าของต้นทุนเดิมที่มีอยู่ ผ่านโครงการ U2T และโครงการ 1 คณะ 1 ชุมชนนวัตกรรม ที่เข้ามาช่วยพัฒนาผลิตภัณฑ์อาหารพื้นถิ่นและร้านค้าชุมชนอย่างต่อเนื่อง จนในปี 2565 กาดหล่ายต้าได้รับรางวัลระดับ Gold จากโครงการ 1 Faculty 1 Smart Community 2023 และรางวัล Platinum Learning Space 2023 จากมหาวิทยาลัยพะเยา ความสำเร็จนั้นนำไปสู่การจัดตั้งตลาดวัฒนธรรมอาหารพื้นถิ่นที่จะเปิดในทุกวันพุธ และยังเดินหน้าจัดกิจกรรมอยู่มาจนถึงทุกวันนี้ และกาดหล่ายต้าเองก็กลายเป็นพื้นที่เรียนรู้วิถีชีวิตท้องถิ่น ที่ครบทั้งเรื่องอาหาร ที่อยู่อาศัย และขนมพื้นถิ่นของชุมชน

     แต่สิ่งที่มหาวิทยาลัยพะเยามองไว้นั้นไกลกว่าการเป็นแค่ตลาดขายของ เป้าหมายคืออยากให้กาดหล่ายต้าเป็น Cultural Learning Space หรือพื้นที่เรียนรู้ทางวัฒนธรรมที่ยั่งยืน ภายใต้นโยบาย Area-based University ที่มหาวิทยาลัยพะเยาใช้ขับเคลื่อนสังคม วัฒนธรรม และเศรษฐกิจฐานรากของชุมชน โดยบูรณาการทุกพันธกิจของมหาวิทยาลัยเข้าด้วยกัน ทั้งการเรียนการสอน งานวิจัย บริการวิชาการ และการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม ผ่านโมเดลเศรษฐกิจ BCG ที่เน้นการสร้างตลาดวัฒนธรรมสร้างสรรค์ให้เติบโตอย่างยั่งยืน

      สิ่งที่เราอยากเห็นในระยะยาวคือ การที่กาดหล่ายต้ากลายเป็นชุมชนนวัตกรรมต้นแบบด้านบริการวัฒนธรรม ที่ทำหน้าที่เป็น Learning and Innovation Platform ให้ชุมชนอื่น ๆ ในจังหวัดพะเยาสามารถเรียนรู้และนำไปปรับใช้ได้ พร้อมกันนั้นก็อยากสร้าง “นวัตกรทางวัฒนธรรม” ที่เป็นคนรุ่นใหม่ สามารถถ่ายทอดและต่อยอดภูมิปัญญาของชุมชนได้ด้วยตัวเอง ทั้งหมดนี้สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน SDGs โดยเฉพาะด้านการศึกษา ความเท่าเทียม การเติบโตทางเศรษฐกิจ เมืองที่ยั่งยืน และความร่วมมือระหว่างกัน

เพราะเราเชื่อมั่นว่า “วัฒนธรรมท้องถิ่นไม่ใช่แค่สิ่งที่ต้องอนุรักษ์เอาไว้ แต่คือพลังที่สร้างอนาคตของชุมชนได้จริง”