การฟื้นฟูและอนุรักษ์ระบบนิเวศป่าไม้บริเวณรอยต่อ มหาวิทยาลัยพะเยา พื้นที่ป่าอนุรักษ์ และพื้นที่ป่าชุมชนบ้านโซ้ เพื่อส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืน

     ผืนป่าชุมชนบ้านโซ้ ต.แม่นาเรือ ซึ่งเป็นเขตรอยต่อกับมหาวิทยาลัยพะเยา เผชิญปัญหาซ้ำซากทุกปีในช่วงฤดูแล้ง นั่นคือ “ปัญหาใบไม้ร่วงสะสม” กลายเป็นขยะเชื้อไฟชั้นดี ที่นำไปสู่เหตุไฟป่าและฝุ่นควันพิษ PM2.5 ที่ทำลายสุขภาพและหน้าดินอย่างรุนแรง แม้ชาวบ้านจะได้ประโยชน์จากการหาของป่า แต่ก็ยังขาดกลไกทางเศรษฐกิจที่จะมาสร้างแรงจูงใจให้หันมาร่วมกันดูแลและฟื้นฟูป่าอย่างจริงจัง

     คณะวิทยาศาสตร์ จึงลงพื้นที่ไปเปลี่ยน “ใบไม้ที่เป็นเชื้อไฟ” ให้กลายเป็น “ทองคำของชุมชน” ด้วยการสร้างบ่อหมักปุ๋ยอินทรีย์ต้นแบบ 30 บ่อ นำใบไม้ ฟาง และชีวมวลมาหมักรวมกัน ช่วยลดการเผาและลดฝุ่น PM2.5 และยังใส่ไอเดียนวัตกรรม “เพาะเห็ดฟาง พ่วงกับบ่อหมัก” อาศัยความร้อนและจุลินทรีย์จากบ่อปุ๋ยช่วยเร่งเห็ดฟางให้โตไว ชาวบ้านได้ทั้งปุ๋ยไปใส่ต้นไม้และได้เห็ดฟางไปขาย เท่านั้นยังไม่พอ ยังส่งเสริมการเลี้ยง “ผึ้งโพรง” ในป่าชุมชน เพื่อช่วยผสมเกสรฟื้นฟูระบบนิเวศทางชีวภาพ และได้น้ำผึ้งแท้บริสุทธิ์มาขายสร้างรายได้เสริมตลอดทั้งปี ตอนนี้ชาวบ้านรักผืนป่ามาก เพราะป่าที่พวกเขาช่วยดูแล คืนความอุดมสมบูรณ์และรายได้งาม ๆ กลับมาให้ครัวเรือนของเขาได้อย่างยั่งยืน