อาจารย์สาขาวิชาจุลชีววิทยาและปรสิตวิทยา ม.พะเยา ร่วมมือกับชุมชนสุ่มตรวจหาความชุกของพยาธิในชุมชน ต.หนองหล่ม อ.ดอกคำใต้ จ.พะเยา

เมื่อเร็วๆ นี้ สาขาวิชาจุลชีววิทยาและปรสิตวิทยา คณะวิทยาศาสตร์การแพทย์ ม.พะเยา จัดโครงการตรวจพยาธิและส่งเสริมสุขภาพชุมชน คณะวิทยาศาสตร์การแพทย์ ประจำปี 2561 ณ ตำบลหนองหล่ม อ.ดอกคำใต้ จ.พะเยา

ดร.อรอำไพ จ่าภา อาจารย์สาขาวิชาจุลชีววิทยาและปรสิตวิทยา หัวหน้าโครงการ กล่าวว่า ทางห้องปฏิบัติการด้านปรสิตวิทยา ได้จัดทำโครงการตรวจพยาธิและส่งเสริมสุขภาพชุมชน ร่วมกับเทศบาลตำบลหนองหล่ม ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กและโรงเรียนในสังกัดเทศบาลตำบลหนองหล่ม โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหนองหล่ม อสม. ผู้นำชุมชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เป็นประจำทุกปี ซึ่งปีนี้ได้นำคณาจารย์ นักวิทยาศาสตร์ประจำห้องปฏิบัติการและนิสิต รวม 15 คน ลงพื้นที่บริการวิชาการแก่สังคม ตรวจหาพยาธิและส่งเสริมสุขภาพชุมชน ณ ศูนย์เด็กเล็กในพื้นที่ ต.หนองหล่ม อ.ดอกคำใต้ จ.พะเยา โดยใช้วิธีเก็บไข่พยาธิด้วยสก๊อตเทปเทคนิค ทั้งนี้ยังได้สุ่มเก็บตัวอย่างอุจจาระของประชาชนในพื้นที่ตำบลหนองหล่ม เพื่อให้ทางห้องปฏิบัติการด้านปรสิตวิทยาตรวจดูความชุกของการติดเชื้อพยาธิ

โรคพยาธิที่มักพบได้ทั่วไปและติดต่อได้ง่ายจากเด็กสู่สมาชิกในครอบครัว คือ โรคพยาธิเข็มหมุด สามารถเข้าสู่ร่างกายได้ทางปากและการหายใจ การติดพยาธิกลุ่มนี้มักส่งผลให้น้ำหนักลดหรือเกิดโรคขาดสารอาหารตามมา ส่วนในเด็กเล็กจะทำให้มีการพัฒนาการเรียนรู้ และการเจริญเติบโตที่ช้าลง  

ผลการตรวจพยาธิในผู้ใหญ่ พบว่าส่วนใหญ่มีการติดเชื้อพยาธิปากขอและพยาธิเส้นด้าย ที่ติดต่อจากการที่ตัวอ่อนของพยาธิจะไชเข้าสู่ผิวหนังบริเวณเท้าหรือขา และเข้าไปเจริญเติบโตที่ลำไส้เล็ก การติดเชื้อมักพบในคนที่เดินบนพื้นดินโดยไม่ใส่รองเท้า หรือคนที่สัมผัสกับดินที่มีตัวอ่อนระยะติดต่อของพยาธิ โดยมากจะเป็นผู้ที่ทำอาชีพเกษตรกรรมที่ต้องเดินย่ำดินโคลนเป็นประจำ การติดเชื้ออีกวิธีหนึ่งคือ ทางปาก โดยการกินพยาธิตัวอ่อนที่อยู่ในดินปนไปกับอาหาร เช่น พืช ผัก ผลไม้ ที่ล้างไม่สะอาด มีการปนเปื้อนของดินที่มีตัวอ่อนของพยาธิเข้าไปกับอาหาร ทำให้เกิดพยาธิสภาพที่ลำไส้ อาจทำให้เกิดลำไส้อักเสบ หรือลำไส้อุดตันได้ และอาจทำให้ผู้ป่วยเกิดโรคโลหิตจางแบบขาดธาตุเหล็ก

นอกจากนี้ยังตรวจพบการติดเชื้อโรคพยาธิใบไม้ตับซึ่งมีความสัมพันธ์และเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งท่อน้ำดี โดยพยาธิใบไม้ตับสามารถติดต่อจากการรับประทานอาหารจำพวกปลามีเกล็ดที่ปรุงไม่สุก เช่น ปลาส้มดิบ ก้อยปลาดิบ ลาบปลาดิบ เป็นต้น  

ผลจากการตรวจทางห้องปฏิบัติการ ได้แจ้งข้อมูลคืนให้ทางชุมชนเมื่อวันที่ 15 มีนาคม 2561 ที่ผ่านมา พบว่าอัตราการติดเชื้อโรคพยาธิเข็มหมุดในเด็ก มีแนวโน้มลดลงจากปีที่ผ่านมา ส่วนพยาธิปากขอ พยาธิเส้นด้ายและพยาธิใบ้ไม้ตับ ยังคงตรวจพบได้มาก และทางคณะผู้ดำเนินโครงการได้ให้คำแนะนำในการป้องกันและลดการแพร่กระจายเชื้อพยาธิที่เป็นปัญหาในพื้นที่ โดยการรักษาความสะอาดส่วนบุคคลและแนะนำให้สมาชิกในครอบครัว รับประทานอาหารที่ปรุงสุก ล้างมือให้สะอาดก่อนรับประทานอาหาร สวมใส่รองเท้าเมื่อเดินบนพื้นดิน และแนะนำให้เด็กที่ตรวจพบไข่พยาธิ รวมทั้งผู้ปกครองตลอดจนสมาชิกในครอบครัวไปพบแพทย์ เพื่อตรวจยืนยันและทำการรักษาให้หายขาดต่อไป เป็นการป้องกันการกลับมาติดเชื้อซ้ำ และป้องกันการแพร่กระจายไปยังสิ่งแวดล้อม นอกจากนี้ถ้าครอบครัวใดมีสัตว์เลี้ยง เช่น สุนัข แมว ก็ต้องมีการถ่ายพยาธิให้กับสัตว์ เนื่องจากสัตว์เหล่านี้ขับถ่ายไม่เป็นที่และสามารถแพร่กระจายเชื้อพยาธิมาสู่คนได้ง่าย ถือเป็นโครงการที่ได้ร่วมมือร่วมใจกันทุกภาคส่วน เพื่อส่งเสริมสุขภาพและหาแนวเพื่อป้องกันการติดเชื้อพยาธิ นำไปสู่การจัดการด้านสิ่งแวดล้อมที่ดีให้กับคนในชุมชน

ดร.อรอำไพ จ่าภา /ข้อมูล

พัชรินทร์ ใจข้อ / เรียงเรียง