★แปลงผัก "สำหรับทุกคน"

มีพื้นที่หนึ่งในมหาวิทยาลัยพะเยา ที่จากอดีตเคยเป็นพื้นที่ว่างเปล่า ไม่สามารถนำมาใช้ประโยชน์อะไรได้ นอกจากปล่อยทิ้งไว้เฉย ๆ มหาวิทยาลัยจึงมีแนวคิดในการปรับเปลี่ยนพื้นที่ต่าง ๆ ในมหาวิทยาลัยพะเยาให้สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ โดยอธิการบดีมหาวิทยาลัยพะเยา ได้มอบหมายให้ ผศ.สุวิทย์ ปัญญาวงศ์ รองอธิการบดีฝ่ายสิ่งแวดล้อมและภูมิทัศน์ ร่วมกับกองอาคารสถานที่ เป็นหัวแรงหลักในการพัฒนาและปรับปรุงพื้นที่ต่าง ๆ ในมหาวิทยาลัย รวมถึงแปลงผักแห่งนี้ด้วย เช่น ทำกิจกรรมสันทนาการ เป็นสถานที่พักผ่อน เป็นสถานที่สำหรับออกกำลังกายสำหรับนิสิต นักเรียน บุคลากร หรือประชาชนทั่วไป แต่ที่ได้รับความนิยมมากที่สุดคือ “แปลงผัก” ซึ่งเป็นหนึ่งไอเดียที่จะพัฒนาพื้นที่ให้กลายเป็นสวนผักที่ให้ทั้งความสวยงาม และใช้ประโยชน์ได้จริง จากพื้นที่ว่างที่เคยเป็นแค่ “ที่ว่าง” เฉย ๆ วันนี้กำลังค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นแปลงผักสีเขียวขจี เต็มไปด้วยความอุดมสมบูรณ์

เบื้องหลังความเขียวนี้คือกองอาคารสถานที่ งานสวนและภูมิทัศน์ มหาวิทยาลัยพะเยา ที่เดินหน้าปลูกพืชผักเพิ่มเติมในแปลงผักประตู 3 อย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่แค่เพื่อให้พื้นที่ดูมีชีวิตชีวาขึ้นเท่านั้น แต่เพื่อเติมเต็มความหลากหลายของพืชผัก และสร้างพื้นที่สีเขียวที่สร้างประโยชน์ให้กับทุกคนในรั้วมหาวิทยาลัยจริง ๆ โดยกองอาคารสถานที่เป็นผู้ดูแลและปลูกรักษาแปลงผักแห่งนี้อย่างต่อเนื่อง และที่สำคัญนิสิต บุคลากร หรือผู้ที่สนใจ สามารถเก็บผักไปรับประทาน หรือนำไปประกอบอาหารได้โดยไม่มีค่าใช้จ่ายใด ๆ ทั้งสิ้น

★จากพื้นที่รกร้าง สู่พื้นที่ที่ใช้ประโยชน์ได้จริง

จุดเริ่มต้นของเรื่องนี้ไม่ใช่แค่การปลูกผัก แต่คือการมองศักยภาพของพื้นที่ที่หลายคนอาจมองข้าม พื้นที่ว่างเปล่าที่ไม่มีใครเคยใช้ประโยชน์ ถูกวางแผนและออกแบบใหม่ให้กลับมามีบทบาท ไม่ต่างจากพื้นที่อื่น ๆ ในมหาวิทยาลัยที่ถูกปรับให้เป็นลานกิจกรรม สถานที่ออกกำลังกาย หรือมุมพักผ่อน

การพัฒนาพื้นที่ว่างให้เกิดประโยชน์แบบนี้ ไม่ได้มองแค่เรื่องความสวยงามของภูมิทัศน์เพียงอย่างเดียว แต่ยังคิดถึงประโยชน์ใช้สอยที่จับต้องได้ ทั้งเรื่องอาหาร ความเป็นอยู่ และคุณภาพชีวิตของคนในรั้วมหาวิทยาลัย เป็นแนวทางที่ทำให้ทุกตารางเมตรของพื้นที่มีความหมายมากขึ้น แทนที่จะปล่อยทิ้งไว้เฉย ๆ เหมือนในอดีต

★เป้าหมายที่ใหญ่กว่านั้น

แปลงผักเล็ก ๆ แปลงนี้ ไม่ได้เป็นแค่เรื่องของต้นไม้และผักสวนครัวเท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ในหลายมิติ ทั้งเรื่องความมั่นคงทางอาหาร การส่งเสริมให้ทุกคนเข้าถึงผักปลอดภัยได้ง่ายขึ้น และการแปลงพื้นที่ว่างให้กลายเป็นพื้นที่สีเขียวที่ทุกคนมีส่วนร่วมและใช้ประโยชน์ร่วมกันได้จริง และนี้จึงกลายเป็นตัวอย่างเล็ก ๆ ที่บอกว่า การพัฒนาอย่างยั่งยืนไม่จำเป็นต้องเริ่มจากเรื่องใหญ่โต บางทีมันก็เริ่มจากพื้นที่ว่างสักแปลงหนึ่ง กับเมล็ดพันธุ์สักหยิบมือ

จากพื้นที่ว่างเปล่าที่ไม่มีใครมอง วันนี้กลายเป็นพื้นที่ที่มีชีวิต มีคนแวะเวียนผ่าน มีเรื่องราวให้เล่าต่อและมีคุณค่าที่ค่อย ๆ งอกงามขึ้นทุกวัน เพราะแปลงผักแห่งนี้ไม่ได้ปลูกเพื่อใครคนใดคนหนึ่ง แต่ปลูกไว้เพื่อให้นิสิตและบุคลากรทุกคน ได้อยู่และเรียนอย่างมีความสุข

แล้วรอบตัวเรา ยังมีพื้นที่ว่างเปล่าแบบนี้ซ่อนอยู่อีกกี่แห่ง ที่แค่รอวันถูกมองเห็นคุณค่า และเปลี่ยนมันให้กลายเป็นพื้นที่ที่สร้างประโยชน์สำหรับเรา หรือสำหรับทุกคน

ขอบคุณภาพจาก: กองอาคารสถานที่