แนวโน้มของการออกกฎหมายเพื่อห้ามเด็กและเยาวชนในการใช้แพลตฟอร์มสื่อสังคมออนไลน์ในประเทศฝรั่งเศส

         ภายใต้บริบทการเปลี่ยนผ่านสู่โลกดิจิทัลในปัจจุบัน ทำให้ประเทศต่าง ๆ ได้มีการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานทางดิจิทัลและสารสนเทศ และมีการนำเทคโนโลยีดิจิทัลสมัยใหม่รูปแบบต่าง ๆ เข้าในใช้ทั้งในการบริหารงานภาครัฐและภาคเอกชนมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ซึ่งส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางสังคมในลักษณะที่เกิดการพึ่งพาแพลตฟอร์มและเทคโนโลยีดิจิทัลมากขึ้น ซึ่งบางครั้งก็ส่งผลร้ายตามมาในสังคมโดยเฉพาะกับเยาวชนที่ใช้แพลตฟอร์มออนไลน์มากเกินไป

         การศึกษาขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (Organisation for Economic Co-operation and Development) เมื่อปี ค.ศ. 2025 พบว่า โลกดิจิทัลมาพร้อมกับความเสี่ยงต่อความเป็นอยู่ที่ดีของเด็ก เพราะโดยทั่วไปเด็กมักขาดความรู้และทักษะที่จำเป็นในการใช้งานสภาพแวดล้อมออนไลน์อย่างปลอดภัย และอาจไม่สามารถคาดการณ์หรือเข้าใจผลกระทบจากการกระทำของตนเองบนโลกออนไลน์ หรือเจตนาที่แท้จริงเบื้องหลังเนื้อหาและปฏิสัมพันธ์บางประเภทได้อย่างครบถ้วน อันส่งผลให้เด็กอาจต้องเผชิญกับเนื้อหาที่ไม่เหมาะสมกับวัย นอกจากนี้ ยังมีความกังวลว่าเด็กบางคนอาจพึ่งพาเครื่องมือดิจิทัลมากเกินไป ส่งผลให้การเล่นทางกายภาพและการมีปฏิสัมพันธ์แบบปกติลดลง ซึ่งการใช้งานแพลตฟอร์มออนไลน์มากเกินไปดังกล่าวอาจก่อให้เกิดผลกระทบในทางลบต่อสุขภาพกายและสุขภาวะทางจิตของเด็กได้[1]

         ในปี ค.ศ. 2022 ประเทศฝรั่งเศสพบว่าเด็กอายุ 3–11 ปีเกือบทั้งหมดใช้เวลาอยู่กับหน้าจอเป็นประจำ ระยะเวลาการใช้หน้าจอเพิ่มขึ้นตามอายุจากเฉลี่ยวันละ 1 ชั่วโมง 22 นาที ในกลุ่มเด็กอายุ 3–5 ปี เป็น 2 ชั่วโมง 33 นาที ในกลุ่มอายุ 9–11 ปี นอกจากนี้ เวลาที่อยู่กับหน้าจอยังมากกว่าวันเรียนถึงประมาณสองเท่าในวันหยุดที่ไม่มีเรียน[2] และมีแนวโมที่จะมากขึ้นตามการพัฒนาและความสะดวกในการเข้าถึงเทคโนโลยีดิจิทัล

         ประเทศอื่น ๆ ก็ได้มีความพยายามที่จะกำกับดูแลในเรื่องนี้ ตัวอย่างเช่น เครือรัฐออสเตรเลียที่เป็นประเทศแรกที่มีการห้ามไม่ให้เยาวชนที่มีอายุต่ำกว่า 16 ปี ใช้แพลตฟอร์มสื่อสังคมออนไลน์ หรือสหภาพยุโรปที่ล่าสุดเมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน ค.ศ. 2025 ได้มีการลงมติแนะนำให้มีการกำหนดอายุขั้นต่ำในการเริ่มใช้สื่อสังคมออนไลน์อยู่ที่ 16 ปี เป็นต้น

         ประเทศฝรั่งเศสนั้นล่าสุดได้มีความคืบหน้าของการพิจารณาร่างรัฐบัญญัติเพื่อคุ้มครองเด็กจากความเสี่ยงจากการใช้สื่อสังคมออนไลน์ (Proposition de loi visant à protéger les mineurs des risques auxquels les expose l’utilisation des réseaux sociaux) ในวาระการพิจารณาของสภาผู้แทนราษฎรในวันที่ 26 มกราคม ค.ศ. 2026 ที่ผ่านมา ซึ่งสภาผู้แทนราษฎรได้ลงมติเห็นชอบกับร่างรัฐบัญญัติดังกล่าว (texte adopté) และขั้นตอนต่อไปก็จะเป็นการพิจารณาของวุฒิสภา ซึ่งจะมีขึ้นในวันที่ 27 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2026 นี้

         รัฐบัญญัติฉบับนี้มีสาระสำคัญ คือ การห้ามผู้เยาว์ที่มีอายุต่ำกว่า 15 ปี เข้าถึงบริการเครือข่ายสังคมออนไลน์ที่ให้บริการโดยแพลตฟอร์มออนไลน์ ทั้งนี้ไม่ใช้บังคับกับสารานุกรมออนไลน์ ฐานข้อมูลทางการศึกษาหรือทางวิทยาศาสตร์ ตลอดจนแพลตฟอร์มเพื่อการพัฒนา โดยให้สำนักงานกำกับดูแลกิจการด้านสื่อโสตทัศน์และสื่อดิจิทัลของประเทศฝรั่งเศส (Autorité de régulation de la communication audiovisuelle et numérique) มีอำนาจในการแจ้งข้อสงสัยใด ๆ เกี่ยวกับการฝ่าฝืนข้อห้ามซึ่งกระทำโดยแพลตฟอร์มออนไลน์ที่ให้บริการเครือข่ายสังคมออนไลน์และตั้งอยู่ในรัฐสมาชิกอื่นของสหภาพยุโรป ต่อหน่วยงานที่มีอำนาจหน้าที่ในการบังคับใช้กฎระเบียบของรัฐสภายุโรป

         นอกจากนี้ ผู้ให้บริการเครือข่ายสังคมออนไลน์จะต้องตรวจสอบให้แน่ใจว่าผู้เยาว์จะไม่ถูกกดดันทางการตลาดที่มากจนเกินไปบนแพลตฟอร์มสื่อสังคมออนไลน์ที่ออกแบบมาสำหรับผู้เยาว์โดยเฉพาะ ห้ามการโปรโมตสินค้าหรือบริการที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพจิตหรือสุขภาพกายของผู้เยาว์ และห้ามโฆษณาทุกประเภทบนเครือข่ายสังคมออนไลน์ที่มุ่งเป้าไปที่ผู้เยาว์ รวมถึงโฆษณาที่ดำเนินการโดยอินฟลูเอนเซอร์

         ร่างรัฐบัญญัติฉบับนี้ของประเทศฝรั่งเศสเป็นความพยายามในการคุ้มครองสวัสดิภาพของเยาวชนในทิศทางเดียวกันกับสหภาพยุโรป แต่มีความแตกต่างในด้านอายุที่กำหนดการห้ามไว้ที่ต่ำกว่า 15 ปี ทั้งนี้ พอจะอนุมานได้ว่าสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรของประเทศฝรั่งเศสน่าจะมีความตั้งใจที่จะใช้เกณฑ์อายุเดียวกันกับเกณฑ์การบรรลุนิติภาวะทางเพศ (majorité sexuelle) ที่กำหนดไว้ที่ 15 ปี ในมาตรา 227-25 ประมวลกฎหมายอาญาของประเทศฝรั่งเศส

         ประเด็นการออกกฎหมายเพื่อห้ามเด็กและเยาวชนในการใช้แพลตฟอร์มสื่อสังคมออนไลน์นี้มีแนวโน้มที่จะต้องเกิดขึ้นทั่วโลกเพื่อคุ้มครองเยาวชนจากความเสี่ยงที่จะเข้าถึงหรือได้รับข้อมูลหรือเนื้อหาที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพกายและสุขภาพจิตที่อาจปรากฏให้เห็นได้จะด้วยความตั้งใจหรือไม่ตั้งใจก็ตามในแพลตฟอร์มสื่อสังคมออนไลน์บางประเภท ซึ่งประเทศไทยก็ถือเป็นประเทศที่เยาวชนมีอัตราการเข้าถึงอินเทอร์เน็ตที่สูงมาก โดยการสำรวจของสำนักงานสถิติแห่งชาติประจำปี พ.ศ. 2566 พบว่า เด็กอายุ 6-11 ปี เข้าถึงอินเทอร์เน็ตคิดเป็นร้อยละ 96.0 เด็กอายุ 12-14 ปี เข้าถึงอินเทอร์เน็ตคิดเป็น ร้อยละ 99.1[3] และปัญหาที่เกิดจากการใช้สื่อสังคมออนไลน์ที่มากเกินไปในกลุ่มเยาวชนไทยก็ปรากฏให้เห็นได้อยู่เป็นประจำ เช่น การถูกหลอกหรือฉ้อโกงผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ การกดสั่งซื้อสินค้าในแพลตฟอร์มออนไลน์อย่างไม่ได้ตั้งใจ การติดพนันออนไลน์โดยไม่รู้ตัว เป็นต้น

         ผู้เขียนเห็นว่าในไม่ช้าก็เร็ว ประเทศไทยเองก็จะต้องมีการตรากฎหมายในลักษณะเดียวกันกับที่ประเทศฝรั่งเศสกำลังพิจารณาอยู่ในขณะนี้ ทั้งนี้ ในบริบทของประเทศไทยนั้นอาจต้องศึกษากันต่อไปว่าจะใช้เกณฑ์อายุเท่าใดจึงจะเหมาะสมที่สุด

บทความโดย  ณัฐวุฒิ คล้ายขำ  นักวิจัยอาวุโส มูลนิธิสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย