คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา เดินหน้าขับเคลื่อนการเรียนรู้นอกกรอบตำรา พานิสิตลงพื้นที่ปฏิบัติงานจริงร่วมกับชุมชนในจังหวัดพะเยา ผ่านรายวิชาปฏิบัติการพยาบาลอนามัยชุมชนและโครงการบริการวิชาการ มุ่งเป้าสร้างเกราะป้องกันด้านสุขภาพแก่ผู้สูงอายุและกลุ่มเสี่ยงโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) โดยเฉพาะ "โรคหลอดเลือดสมอง" (Stroke) ภัยเงียบตัวฉกาจที่มักพรากชีวิตหรือทิ้งรอยแผลเป็นความพิการไว้ให้ผู้ป่วย
6 ตำบลต้นแบบ: นวัตกรรมสุขภาพที่ตอบโจทย์จากวิถีชีวิตจริง
การลงพื้นที่ครอบคลุม 6 ตำบล ได้แก่ จำป่าหวาย, ร่องคำหลวง, แม่ใส, แม่นาเรือ, บ้านต๋อม และบ้านสาง โดยมีประชาชนและเครือข่ายเข้าร่วมกว่า 200 คน จุดเด่นของการทำงานไม่ใช่การยกตำราไปสอน แต่เป็นการร่วมกันวิเคราะห์บริบทพื้นที่เพื่อสร้าง "เทคโนโลยีที่เหมาะสม" (Appropriate Technology) ใช้งานได้จริง:
|
นวัตกรรม
|
กลุ่มเป้าหมาย / ปัญหาที่ตอบโจทย์
|
ประโยชน์เชิงฟังก์ชัน
|
|
Blood Flow Model
|
ประชาชนทั่วไปและกลุ่มเสี่ยง
|
จำลองการไหลเวียนเลือด ให้เห็นกลไกการอุดตันของ Stroke ได้ชัดเจน
|
|
Sit Fine & Spine Align
|
แรงงานตัดแต่งหอม (อาชีพหลักชุมชน)
|
ท่าทางและแนวทางลดอาการปวดเมื่อยกล้ามเนื้อเรื้อรังจากการทำงาน
|
|
TEAM-V Plus
|
ผู้สูงอายุและผู้ดูแลในครอบครัว
|
แพลตฟอร์มและแนวทางดูแลผู้ป่วยสมองเสื่อมแบบองค์รวม
|
|
Upstream Waste-Wise
|
ชุมชนโดยรวม
|
ระบบคัดแยกขยะต้นน้ำ เชื่อมโยงสิ่งแวดล้อมสู่สุขอนามัยที่ดี
|
กระบวนการนี้ทำให้นิสิตได้ฝึกทักษะรอบด้าน ตั้งแต่การสื่อสารข้ามรุ่น การทำงานเชิงบูรณาการร่วมกับท้องถิ่น ไปจนถึงการแก้ปัญหาเชิงรุกอย่างเห็นผล
ปั้น อสม. สู่ "หมอคนที่ 1": เมื่อเกมเปลี่ยนเรื่องยากให้จำง่าย
เพื่อตัดวงจรต้นตอของโรคหลอดเลือดสมอง คณะพยาบาลศาสตร์จึงร่วมมือกับ รพ.สต.แม่ใส, รพ.สต.จำป่าหวาย และภาคีเครือข่าย จัดกิจกรรมฝึกอบรมเชิงรุกเพื่อยกระดับศักยภาพอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.)
- "บอร์ดเกมสแกนเค็ม" ลดความดัน: ดึงบอร์ดเกมมาเป็นสื่อกลาง อบรมให้อสม. เข้าใจผลเสียของโซเดียมและการคุมความดันโลหิต เปลี่ยนความรู้เชิงการแพทย์ที่น่าเบื่อให้กลายเป็นกิจกรรมที่สนุก ก่อนนำไปถ่ายทอดปรับพฤติกรรมการกินของลูกบ้าน
- "ดิจิทัลบอร์ดเกม" จับสัญญาณเตือน Stroke: ภายใต้โครงการ 1 คณะ 1 SDGs ร่วมกับ อบต.จำป่าหวาย โดย ผศ.ดร.ชณิตา ประดิษฐ์สถาพร ได้นำดิจิทัลบอร์ดเกมมาใช้อบรม อสม. 36 คน เพื่อให้จดจำอาการเตือนและประเมินความเสี่ยงได้อย่างแม่นยำ พร้อมประสานงานส่งต่อผู้ป่วยเข้าโรงพยาบาลได้ทันท่วงที
ทำไมต้อง 4.5 ชั่วโมง?
ผู้ป่วย Stroke จำเป็นต้องได้รับการรักษาเปิดหลอดเลือดสมองภายใน "Golden Period" หรือช่วงวิกฤต 4.5 ชั่วโมงแรก การที่ อสม. จดจำอาการเตือนได้ไว ย่อมหมายถึงการรักษาชีวิตและลดความเสี่ยงอัมพฤกษ์-อัมพาตถาวรได้ทันท่วงที
สัญญาณเตือน Stroke: เช็กลิสต์สำคัญสำหรับผู้สูงอายุและครอบครัว
ประชาชนและผู้ดูแลสามารถตรวจจับความผิดปกติที่เกิดขึ้นแบบเฉียบพลันได้จากหลักการสังเกตตนเอง:
- F - Face (ปากเบี้ยว): กล้ามเนื้อใบหน้าอ่อนแรง มุมปากตก ยิ้มแล้วไม่เท่ากัน
- A - Arm (แขนขาอ่อนแรง): ชาหรือยกแขนขาข้างใดข้างหนึ่งไม่ขึ้น ทรงตัวไม่ได้ เดินเซกะทันหัน
- S - Speech (พูดไม่ชัด): ลิ้นแข็ง พูดติดขัด นึกคำไม่ออก หรือฟังคนอื่นไม่เข้าใจ
- T - Time (เวลาทอง): หากพบอาการใดอาการหนึ่งข้างต้น ห้ามรอดูอาการ ให้รีบนำส่งโรงพยาบาลทันทีตลอด 24 ชั่วโมง
แนวทางป้องกันก่อนสาย:
- ตรวจวัดความดันโลหิตสม่ำเสมอ (ความดันสูงมักไม่แสดงอาการเตือน)
- ลดกินเค็ม เลี่ยงอาหารแปรรูป อาหารหมักดอง และงดปรุงเพิ่ม
- ควบคุมระดับน้ำตาลและไขมันในเลือดตามแพทย์สั่ง
- ออกกำลังกายเป็นประจำ งดสูบบุหรี่และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
การขับเคลื่อนเชิงรุกของคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา แสดงให้เห็นถึงพลังของการเปลี่ยน "ชุมชนเป็นห้องเรียน" ที่นิสิตได้สัมผัสปัญหาจริง ชุมชนได้เครื่องมือที่นำไปใช้ได้ทันที และระบบสาธารณสุขด่านหน้ามีความเข้มแข็งขึ้น สะท้อนปณิธาน “ปัญญาเพื่อความเข้มแข็งของชุมชน” และตอบโจทย์เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนได้อย่างเป็นรูปธรรม
